xao xác

Gà trống gáy xao xác lúc bình minh.

Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Có nhiều âm thanh hỗn độn, không đều, vang lên từ nhiều phía: "xao xác" mô tả trạng thái ồn ào, nhộn nhịp, với các tiếng động lộn xộn, không có trật tự, thường từ nhiều nguồn khác nhau.
   • Gây cảm giác náo động, không yên tĩnh: "xao xác" cũng diễn tả sự hỗn loạn về âm thanh, làm cho không gian mất đi vẻ tĩnh lặng.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • Tiếng gà xao xác gáy mau. (Âm thanh gà gáy dồn dập, hỗn độn từ nhiều hướng.)
  • Cả khu chợ xao xác tiếng người mua bán. (Khu chợ ồn ào với nhiều tiếng nói, mời chào lẫn lộn.)
  • Lá cây xao xác trong gió thu. (Tiếng lá khô va vào nhau tạo ra âm thanh rời rạc, không đều.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "xao xác" dùng để tả cảnh vật: thường xuất hiện trong văn chương để gợi tả không khí náo nhiệt hoặc hoang vắng nhưng có âm thanh hỗn độn.
  • Buổi sớm mai, tiếng chim xao xác trên cành. (Buổi sáng có nhiều tiếng chim hót lộn xộn từ các phía.)
• "xao xác" trong tâm trạng: đôi khi dùng ẩn dụ để diễn tả cảm xúc bồn chồn, không yên.
  • Lòng anh xao xác nhớ thương. (Tâm trạng anh hỗn loạn, không yên vì nỗi nhớ.)

Biến thể và từ gần giống

• Xao động (tính từ): trạng thái không yên, bị khuấy động (thường về tâm hồn hoặc không gian).
  • Mặt hồ xao động vì gió. (Mặt hồ gợn sóng do gió thổi.)
• Xôn xao (tính từ): ồn ào, náo nhiệt, thường do nhiều người nói chuyện.
  • Tin tức đó làm cả làng xôn xao. (Tin tức đó gây náo động trong làng.)
• Lác đác (tính từ): thưa thớt, rải rác, không đều — trái nghĩa về mật độ nhưng không hoàn toàn trái với "xao xác".

Từ đồng nghĩa

• Ồn ào: có nhiều tiếng động lớn, hỗn loạn.
• Nhộn nhịp: sầm uất, nhiều hoạt động và âm thanh.
• Hỗn độn: lộn xộn, không có trật tự.

Thành ngữ liên quan

• Xao xác như ong vỡ tổ: rất ồn ào, hỗn loạn, như tiếng ong bay tán loạn khi tổ bị phá.
  • Đám đông xao xác như ong vỡ tổ khi nghe tin có động đất. (Đám đông hỗn loạn và ồn ào khi nghe tin động đất.)